კვანძოვანი აკნე რთული მდგომარეობაა, რომელიც სცილდება კანის ზედაპირს, აზიანებს მის ღრმა ფენებს და ხშირად იწვევს მნიშვნელოვან დისკომფორტს და ნაწიბურებს.

რა არის კვანძოვანი აკნე?

კვანძოვანი აკნე (Nodular Acne) არის ჩვეულებრივი აკნეს (acne vulgaris) მძიმე ფორმა. მას ახასიათებს კანის ზედაპირის ქვეშ დიდი, მტკივნეული და ანთებითი კვანძების განვითარება. ეს კვანძები უფრო ღრმა და მკვრივია, ვიდრე ტიპური გამონაყარი. “კვანძი” განიმარტება, როგორც კანის გამაგრებული მასა, რომლის დიამეტრი მინიმუმ 5 მმ-ია. ის შეიძლება გაჩნდეს სხეულის სხვადასხვა ნაწილზე: სახეზე, მკერდზე და ზურგზე.

კვანძოვანი აკნეს განვითარება იწყება თმის ფოლიკულების დახშობით ჭარბი ცხიმით (სებუმი) და მკვდარი უჯრედებით. ეს გარემო იდეალურია ბაქტერიების (Propionibacterium acnes) გასამრავლებლად. ბაქტერიების გამრავლება იწვევს ანთებას და იმუნურ პასუხს, რაც კვანძის ფორმირებით სრულდება. ანთება ვრცელდება ღრმა ქსოვილებში, რის გამოც კვანძოვანი აკნე ძალიან მტკივნეულია.

როგორ ამოვიცნოთ კვანძოვანი აკნე

ზედაპირული ფერიმჭამელებისგან განსხვავებით, კვანძოვანი აკნე ვლინდება ღრმად ჩამჯდარი, მტკივნეული ბორცვაკების სახით. სამედიცინო შეფასების შკალის მიხედვით, იგი კლასიფიცირდება როგორც მე-4 ან მე-5 ხარისხის (მძიმე) აკნე.

სიმპტომები:

• წითელი, ოდნავ ამოწეული ლაქები (პაპულები).
• ჩირქით სავსე წერტილები (პუსტულები).
• ღრმა, ანთებითი და მტკივნეული კისტები.

კვლევების მიხედვით, კვანძოვანი აკნეს შემთხვევათა მხოლოდ 11.4%-ში ხდება კანის სრული გასუფთავება მკურნალობის გარეშე. შემთხვევათა უმრავლესობაში კვანძები გადადის ატროფიულ ნაწიბურებში. რაც უფრო დიდხანს გრძელდება დაავადება, მით მეტია ნაწიბურების დარჩენის შანსი.

ამ ტიპის აკნეს, როგორც წესი, არ აქვს ხილული თეთრი ან შავი „თავი“, რადგან ანთება კანის სიღრმეში მიმდინარეობს. ერთი კვანძის გაქრობას ან ნაწიბურად გადაქცევას საშუალოდ 4 კვირა სჭირდება. მძიმე შემთხვევებში, კვანძები შეიძლება შეერთდეს და წარმოქმნას ე.წ. სინუსური ტრაქტები (Acne Conglobata).

კვანძოვანი აკნე vs. კისტოზური აკნე

მიუხედავად იმისა, რომ ორივე მძიმე ფორმაა, მათ შორის არის განსხვავება:

• კვანძოვანი აკნე: მყარი, მკვრივი და მტკივნეული წარმონაქმნებია.
• კისტოზური აკნე: სითხით (ჩირქით) სავსე პარკებია, რომლებიც შეხებისას უფრო რბილია.

მკურნალობის გზები

კვანძოვანი აკნეს დროს აუცილებელია სპეციალისტთან ვიზიტი, რადგან დროული და აგრესიული მკურნალობის გარეშე ნაწიბურების გაჩენის რისკი ძალიან მაღალია.

1. პერორალური (დასალევი) მედიკამენტები

• იზოტრეტინოინი: ეს არის ყველაზე ეფექტური საშუალება მძიმე აკნეს სამკურნალოდ. თუმცა, მისი გამოყენება კატეგორიულად აკრძალულია ორსულობისას.
• ანტიბიოტიკები: (ტეტრაციკლინი, დოქსიციკლინი და სხვ.) გამოიყენება იმ პაციენტებში, ვისთვისაც იზოტრეტინოინი უკუნაჩვენებია. ანტიბიოტიკების მიღება არ არის რეკომენდებული 4-5 თვეზე მეტხანს რეზისტენტობის თავიდან ასაცილებლად.

2. ადგილობრივი საშუალებები

დერმატოლოგმა შეიძლება დაგინიშნოთ კრემები ან გელები, რომლებიც შეიცავს რეტინოიდებს, ბენზოილის პეროქსიდს ან ადგილობრივ ანტიბიოტიკებს. ბენზოილის პეროქსიდი ეხმარება ბაქტერიული რეზისტენტობის შემცირებას.

3. ჰორმონალური თერაპია

ქალებში, რომლებსაც აქვთ ჰორმონალური დისბალანსი (მაგ. პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომი), გამოიყენება ორალური კონტრაცეპტივები ან სპირონოლაქტონი.

4. კორტიკოსტეროიდები

დაბალი დოზის კორტიკოსტეროიდები ეხმარება ანთების სწრაფად ჩაცხრობას მძიმე გამწვავებების დროს.

5. სხვა პროცედურები

• ინექციები კვანძში: კორტიკოსტეროიდის შეყვანა უშუალოდ კვანძში სწრაფად აქრობს ტკივილს და ანთებას.
• დამხმარე მეთოდები: ქიმიური პილინგი, ლაზერული თერაპია და ფოტოდინამიკური თერაპია ნაწიბურების შესამცირებლად.

შეჯამება და რეკომენდაციები

გლობალური ალიანსის მიხედვით, მკურნალობის სქემა ასეთია:

1. პირველი არჩევანი: ორალური იზოტრეტინოინი.
2. მეორე არჩევანი: ორალური ანტიბიოტიკი + ადგილობრივი რეტინოიდი + ბენზოილის პეროქსიდი.

დამატებითი რჩევები:

• დაიბანეთ სახე ნაზად დღეში ორჯერ.
• გამოიყენეთ არაკომედოგენური (non-comedogenic) დამატენიანებელი.
• აუცილებლად გამოიყენეთ მზისგან დამცავი კრემი.
• არასოდეს სცადოთ კვანძების გამორწყვა ან წვალება!

შენიშვნა: სტატია მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა. მკურნალობის გეგმის შესადგენად აუცილებლად მიმართეთ კვალიფიციურ დერმატოლოგს.

სტატიის ავტორია დოქტორი ალექსანდრე ბერვე, დერმატოლოგიისა და ციფრული ჯანმრთელობის საერთაშორისო ექსპერტი, რომლის კვლევებიც მიზნად ისახავს კანის დაავადებების დროულ და ხელმისაწვდომ დიაგნოსტიკას.