აკნე ვითარდება თმის ფოლიკულებისა და კანის ცხიმოვანი ჯირკვლების გარშემო არსებული ანთებისა და დახშობის გამო. ანთებამ შეიძლება გამოიწვიოს ჩირქის დაგროვება ფოლიკულის გარშემო, რაც საბოლოოდ მის გასკდომას იწვევს. ეს პროცესი ააქტიურებს ჭრილობის შეხორცების მექანიზმს, რომელიც ხშირად ნაწიბურის ფორმირებით სრულდება.
მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანების უმეტესობას ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე აწუხებს აკნე, მათ, ვისაც დაავადების მძიმე ფორმა ჰქონდათ, ნაწიბურები აქტიური ფაზის დასრულების შემდეგაც რჩებათ. აკნეს ნაწიბურებს შეუძლია სერიოზული ფსიქოლოგიური გავლენა მოახდინოს ადამიანზე და საგრძნობლად გააუარესოს მისი ცხოვრების ხარისხი.
ნაწიბურები გაცილებით ხშირია აკნეს ისეთი მძიმე ფორმების დროს, როგორიცაა: კვანძოვან-კისტოზური აკნე (nodulocystic acne), ელვისებური აკნე (acne fulminans) ან კონგლობატური აკნე (acne conglobata).
აკნეს დროული და სწორად შერჩეული მკურნალობა ამცირებს ნაწიბურების გაჩენის შანსს. თუმცა, თუ ნაწიბურები უკვე ჩამოყალიბებულია, მათ მოსაშორებლად ან შესამცირებლად, როგორც წესი, საჭიროა დერმატო-ქირურგიული პროცედურები ან ლაზერული თერაპია.
რატომ ჩნდება აკნეს ნაწიბურები?
ნაწიბური ორგანიზმის შეხორცების პროცესის შედეგია. ანთება ანადგურებს კანს, თმის ფოლიკულებს, კოლაგენს და გარშემო არსებულ სტრუქტურებს. ანთების ჩაცხრობის შემდეგ კანი ცდილობს თვითაღდგენას, რასაც ბოჭკოვანი შემაერთებელი ქსოვილის განვითარებამდე — ანუ ნაწიბურამდე მივყავართ.
აკნეს ნაწიბურების ტიპები
- ატროფიული ნაწიბურები ეს ყველაზე გავრცელებული ტიპია, როდესაც კანქვეშა ქსოვილი განადგურებულია (ატროფია). იგი სამ ქვეტიპად იყოფა:
- ტალღოვანი ნაწიბურები (Rolling Scars): კანს აძლევს არათანაბარ, ტალღოვან იერს.
- „ყინულის საჩეხის“ებური ნაწიბურები (Icepick Scars): ვიწრო და ღრმა ნაწიბურები, რომლებიც ისე გამოიყურება, თითქოს კანი წვეტიანი საგნით იყოს დაჩხვლეტილი. მათი მკურნალობა ყველაზე რთულია.
- „ვაგონის“ებური ნაწიბურები (Boxcar Scars): მრგვალი ან ოვალიური ფორმის ნაწიბურები მკვეთრად გამოხატული ვერტიკალური კიდეებით.
- ჰიპერტროფიული ნაწიბურები ზოგიერთ პაციენტში აკნე ხორცდება კანის ჰიპერტროფიით, რაც იწვევს შესქელებულ და ამოწეულ ნაწიბურებს. ეს უფრო ხშირად სხეულზე (ზურგზე, მკერდზე) გვხვდება, ვიდრე სახეზე.
ნაწიბურების ხარისხები
ექიმები აკნეს ნაწიბურებს ოთხ ხარისხად ყოფენ:
- მაკულარული (I ხარისხი): წითელი, მაგრამ ბრტყელი ლაქები.
- მსუბუქი (II ხარისხი): ნაწიბურები, რომელთა დაფარვაც ადვილად შეიძლება მაკიაჟით.
- საშუალო (III ხარისხი): აშკარად შესამჩნევია სოციალური დისტანციიდან და რთულად იფარება.
- მძიმე (IV ხარისხი): ძალიან მკაფიო ნაწიბურები, რომელთა სრული დაფარვა მაკიაჟით თითქმის შეუძლებელია.
მკურნალობის მეთოდები
ნაწიბურების მკურნალობის დაწყებამდე აუცილებელია, რომ კანი თავისუფალი იყოს აქტიური გამონაყარისგან. სახლის პირობებში გამოსაყენებელი კრემები (რეტინოიდებითა და ალფა-ჰიდროქსი მჟავებით) მხოლოდ მცირედით აუმჯობესებს მდგომარეობას. ძირითადი შედეგი მიიღწევა შემდეგი პროცედურებით:
- ქიმიური პილინგი: კანის ზედა ფენის მოცილება სპეციალური მჟავებით.
- დერმაბრაზია: კანის მექანიკური გაშალაშინება.
- ლაზერული თერაპია: კანის რელიეფის აღდგენა ლაზერით.
- სუბციზია: ნაწიბურის ქვეშ არსებული ბოჭკოების გაკვეთა.
- დერმალური ფილერები: ჩაღრმავებული ადგილების შევსება.
- TCA CROSS: მაღალი კონცენტრაციის მჟავის წერტილოვანი გამოყენება ღრმა ნაწიბურებზე.
რა უნდა გააკეთოთ თქვენ?
ნაწიბურების განვითარების რისკის შესამცირებლად, მიმართეთ ექიმს აკნეს ადრეულ ეტაპზე. ნუ ეცდებით ნაწიბურების მკურნალობას ხალხური მეთოდებით სახლში — ეს პროცესი პროფესიონალ დერმატოლოგს უნდა მიანდოთ.
შენიშვნა: სტატია მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათისაა. მკურნალობის გეგმის შესადგენად აუცილებლად მიმართეთ კვალიფიციურ დერმატოლოგს.
სტატიის ავტორია დოქტორი ალექსანდრე ბერვე, დერმატოლოგიისა და ციფრული ჯანმრთელობის საერთაშორისო ექსპერტი, რომლის კვლევებიც მიზნად ისახავს კანის დაავადებების დროულ და ხელმისაწვდომ დიაგნოსტიკას.